Dutch Windmill and Watermill Database  
Ittervoort, Limburg
Name Schousmolen (Schouwsmolen / Molen van Thorn)
Built 1830 / 2015
Type Watermill
Function Grain mill
Location Margarethastraat 55
6014 AD Ittervoort
Geo position X: 184809 Y: 353289
N 51.168259 O 5.813394
Show on Google Maps with other mills in the vicinity
SHow this mill in Google Streetview
Brook Itter- of Ittersebeek
Community Leudal
Monument number 22874
Owner Joost van der Stappen
Hours

Elke derde zondag van de maand 14.00 - 16.00 uur (n.b. niet in april) en op afspraak (via 0475-564947).

Website Schousmolen (Schouwsmolen / Molen van Thorn)
Database nr. 1345
Ten Bruggencate nr. 06681 f

© Harmannus Noot (14-9-2015)   
Vaags
Groot Wesseldijk
Construction

 

Additional info

Op de Itter- of Ittersebeek, die langs de dorpen Neeritter en Ittervoort stroomt en daarover een klein gedeelte de landsgrens vormt, lagen vier watermolens op korte afstand van elkaar.
De oorsprong van de beek ligt in de omgeving van Guitrode in het noordelijke deel van Belgisch Limburg en mondt uit in de Maas bij Wessem. Na het passeren van de grens stroomt het water nog grotendeels door de oude bedding langs de beemden en de molens, die een andere bestemming hebben gekregen.
De beek is vanouds smal en het verhang klein, zodat het watertransport gering is. Het verschil tussen het peil van de grondark van de Borghmolen in Kessenich en dat van de Kraekermolen in Thorn was volgens de rapporten van provinciale waterstaat, ongeveer 4,8 m., de beeklengte tussen deze molens bedraagt ongeveer 2900 m., zodat het verhang minder dan 2 millimeter per meter bedroeg. Bovendien kwamen op de bodem veel zandruggen voor die de waterafvoer belemmerden: werd het water door de bovenmolens opgestuwd dan kregen de ondermolens te weinig water. Van de ondermolens op de Itterbeek stonden de schoepen van de waterraderen vaak in het achterwater zodat zij minder kracht konden ontwikkelen.

In 1898 werd aan de Armenmolen in Neeritter, de bovenste molen op Nederlands grondgebied, op voorstel van de Weerter opzichter van de provinciale waterstaat W. Hanraets, in de ontlastschuif een schotdeurtje of een kantelkiep aangebracht. Steeg het water boven het molenpeil dan sloeg de klep om, zodat het water door de opening kon wegstromen. Een dergelijke inrichting adviseerde Hanraets in 1902 ook voor de Schousmolen in Ittervoort. Tevens stelde hij voor de schoepen van de waterraderen te verbreden, zodat deze aan kracht konden winnen. De derde en vierde molen kregen daarbij in het begin van de eeuw een hulpmotor.
Omstreeks 1950 werden alle molens stilgelegd en vervolgens verdwenen drie daarvan kort na elkaar. In enkele jaren tijds was aan een eeuwenlange bedrijvigheid een einde gekomen.

Maar nu de molen waar het hier om gaat: de Schousmolen. Het oudste deel van het gebouw dateert vermoedelijk uit 1630. In de 19e eeuw werd de molen verbouwd en uitgebreid. Steensoorten en steenverbanden kunnen op drie verbouwingen wijzen. Aan één daarvan herinnert een gevelsteen uit 1830 die ook verwijst naar Jan Mathijs Grispen, die in het midden van de 19e eeuw eigenaar was.
Opvolger van Jan Mathijs was Lambert Grispen. Bij boedelscheiding in 1885 werd de molen met huis, stal en erf, gelegen op Schreurskamp, toegewezen aan Jean Mathieu Grispen, kapelaan in Stein, en Anna Grispen.
In 1896 verkochten zij de molen met aanhorigheden aan Jean (Sjang) van de Laar, getrouwd met Anna Maria Philomena Lemmens en molenaar in Kessenich.
Sjang van de Laar, die zich in hetzelfde jaar op de molen vestigde, had later een belangrijk aandeel in het maatschappelijk leven van Ittervoort, dat toen nog een zelfstandige gemeente was. Hij was daar onder andere 30 jaar wethouder, kerkmeester, kassier van de boerenleenbank en gedurende de Eerste Wereldoorlog regelde hij de distributie. Voor velen was hij een vertrouwensman, die nauwgezet en plichtsgetrouw de functies vervulde. Niet zonder reden noemde men hem "de baas".
In 1902 kreeg Van de Laar toestemming om het waterrad te vernieuwen. Dit nieuwe rad, middellijn 5,70 m., breed 0,71 m., kreeg een ijzeren as voorzien van een naaf, waarop de houten spaken werden bevestigd. Tevens werd op voorstel van de bij de molens van Neeritter genoemde opzichter van de provinciale waterstaat Hanraets een zelfwerkende kantelklep op de lossluis aangebracht. In 1928 liet Van de Laar bij de molen een transformatorhuisje bouwen en een elektromotor als hulpkracht plaatsen.
Jean van de Laar overleed in 1935. Reeds in 1930 was de molen overgenomen door zijn schoonzoon Jean Corbey, die hier de laatste molenaar was.

In 1963 werd de molen aan de gemeente Hunsel verkocht; het waterrecht was al eerder aan het Waterschap "Midden-Limburg" overgedragen. Op dat moment was het waterrad al verdwenen, het jaar van verdwijning is niet precies bekend.

Ter plaatse bevond zich in de weg, de Margarethastraat genaamd, een gevaarlijke versmalling, die veroorzaakt werd door het molenaarshuis en de daar tegenover staande woning. Verbetering van de weg was voor de gemeente Hunsel de aanleiding het gehele perceel met opstallen, groot 3,5 ha, voor ƒ 35.000,-- aan te kopen. Later werd ook het huis aan de overzijde gekocht om afgebroken te worden, zodat het molengoed behouden kon blijven.
In 1966 werden molen met woonhuis, schuur en erf aangekocht door P.D.B. Janssen uit Roermond. Op dat moment was het molenwerk nog intact, het waterrad echter al verdwenen en de waterwerken geheel vervallen.
Initiatieven van Janssen om het waterrad in de jaren zeventig in ere te herstellen, liepen op niets uit, het waterschap verleende geen toestemming.

De gemeente Hunsel had molen en huis verkocht om met de opbrengst een nieuwe gemeentewerf te bouwen. Zij koos daarvoor een merkwaardige plaats namelijk een terrein naast de molen in het landschappelijk fraaie dal van de Itterbeek. Toen hiertegen bezwaar werd aangetekend bleek, dat de molen en het huis niet op de Voorlopige Lijst van Nederlandse Monumenten voorkwamen. Welstandstoezicht ging echter akkoord en de bouwvergunning werd verleend.
Wat er allemaal rond deze molen was gebeurd: van binnen bleef alles intact.

De opbouw van het houten gangwerk vertoont gelijkenis met dat van andere Midden-Limburgse molens. De houten steenbedding met daaronder het gangwerk ligt tamelijk hoog en ook de maalvloer ligt hoger dan gewoonlijk. Ook hier is de wieg tegen de onderzijde van het spoorwiel op de korte koning aangebracht. In de wieg zijn ijzeren staven toegepast, die eveneens onder een schuine boek in de schijven staan. Het rechterkoppel 17der kunststenen werd door het spoorwiel aangedreven. Het linkerkoppel 17der kunststenen is voorzien van een ijzeren onderdrijfwerk met een conische tandwieloverbrenging op de steenspil. De aandrijving vond met een elektromotor plaats. Met dit koppel stenen werd tot op het einde van de jaren vijftig gemalen.

Wat in de jaren '70 niet lukte, werd in de 21ste eeuw werkelijkheid: in 2010 werd een plan gemaakt voor restauratie van de molen en tevens het aanbrengen van een vistrap. Dit hield ook in dat de molen weer een waterrad zou krijgen.
20 april 2015 werd symbolisch de restauratie van de Schouwsmolen gestart. Later werd een kopie van het verdwenen rad geplaatst, waarmee de molen weer maalvaardig werd. De bedoeling is dat, naast het malen van meel, tussentijds stroom wordt opgewekt.

The Dutch language version of this record contains more detailed information on this windmill. The additional information is in Dutch only, though.
But you can click here to visit the Dutch language record and select a language for a machine translation of this additional info.

Schousmolen (Schouwsmolen / Molen van Thorn)

More current photos
Schousmolen (Schouwsmolen / Molen van Thorn), Ittervoort, Harmannus Noot (14-9-2015)
© Harmannus Noot (14-9-2015)
Schousmolen (Schouwsmolen / Molen van Thorn), Ittervoort, Harmannus Noot (14-9-2015)
© Harmannus Noot (14-9-2015)
Schousmolen (Schouwsmolen / Molen van Thorn), Ittervoort, Hans van der Wel (4-10-2015)
© Hans van der Wel (4-10-2015)
Schousmolen (Schouwsmolen / Molen van Thorn), Ittervoort, Harmannus Noot (14-9-2015)
© Harmannus Noot (14-9-2015)
Schousmolen (Schouwsmolen / Molen van Thorn), Ittervoort, Harmannus Noot (14-9-2015) | Database Nederlandse molens
© Harmannus Noot (14-9-2015)
Schousmolen (Schouwsmolen / Molen van Thorn), Ittervoort, Harmannus Noot (14-9-2015)
© Harmannus Noot (14-9-2015)
Schousmolen (Schouwsmolen / Molen van Thorn), Ittervoort, C. Ghijsen (10-6-2013). De situatie van voor de recente restauratie.
© C. Ghijsen (10-6-2013). De situatie van voor de recente restauratie.
Schousmolen (Schouwsmolen / Molen van Thorn), Ittervoort, Marcel van Nies (2-10-2016)Links het 14der koppel rechts het 16der koppel (de 17der stenen staan buiten, in de 17der kuip is een stalen 16der binnenkuip aangebracht) | Database Nederlandse molens
© Marcel van Nies (2-10-2016)
Links het 14der koppel rechts het 16der koppel (de 17der stenen staan buiten, in de 17der kuip is een stalen 16der binnenkuip aangebracht)
Schousmolen (Schouwsmolen / Molen van Thorn), Ittervoort, Marcel van Nies (2-10-2016)Elektrische aandrijving voor het 14der koppel, de elektromotor ontbreek (nog?) | Database Nederlandse molens
© Marcel van Nies (2-10-2016)
Elektrische aandrijving voor het 14der koppel, de elektromotor ontbreek (nog?)
Schousmolen (Schouwsmolen / Molen van Thorn), Ittervoort, Marcel van Nies (2-10-2016)Aandrijving op het rad voor het 17der koppel. alle kammen zijn van hout, de staven van ijzer. het ijzeren wiel met de kettingoverbrenging is de watertoevoerregeling voor het rad.
© Marcel van Nies (2-10-2016)
Aandrijving op het rad voor het 17der koppel. alle kammen zijn van hout, de staven van ijzer. het ijzeren wiel met de kettingoverbrenging is de watertoevoerregeling voor het rad.

« previous ((tjasker))    |    next (Puurveense Molen) »

top Colophon & copyrights    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Schousmolen (Schouwsmolen / Molen van Thorn), Ittervoort home vorige pagina